"Gdańsk. Miasto od nowa"

	1 Na początku czerwca 1945 wróciłem z  moim ojcem i dwoma braćmi do naszego przedwojennego mieszkania we Wrzeszczu przy ul. Grunwaldzkiej 128c. Moja mama, na moich oczach, została zastrzelona 5 czerwca 1939 roku. Miała 28 lat i była w zaawansowanej ciąży. 

	2 Do niemieckiej szkoły zacząłem chodzić wraz z starszym bratem we wrześniu 1941 w Solcu Kujawskim, gdzie mieszkaliśmy  początkowo w czasie okupacji. Miałem 5 lat i 10 miesięcy. Czasami wracałem ze szkoły zapłakany, bo koledzy wyzywali mnie "Polnische Schweine".  Babcia nie chciała podpisać listy Volksdeutsche i w styczniu 1943 zostaliśmy wysiedleni do Lubartowa koło Lublina. W Generalnej Guberni nie było obowiązku chodzenia do szkoły i wraz z bratem uczyłem się tylko na tajnych lekcjach.   

	3 Po powrocie do Gdańska naukę rozpocząłem pod koniec czerwca w 5 tej klasie szkoły podstawowej nr 16 w Wrzeszczu na ul. Dworcowej (obecnie ul. Dmowskiego). W klasie, oprócz autochtonów, uczniowie pochodzili z różnych   terenów dawnej Polski, głównie z Wilna. Było bardzo duże zróżnicowanie wiekowe i różny poziom posiadanej wiedzy. Nie pamiętam żadnych incydentów pomiędzy nami. Prywatnie nazywaliśmy ich "bosymi Antkami". Moja bratowa nie znała polskiego języka, miała tylko 25 % polskiej krwi i 17 lutego 1946 otrzymała, wraz z mamą i siostrą, pisemną zgodę Prezydenta Miasta Gdańska na dobrowolne opuszczenie granic Polski. Jej mama zmieniła decyzję, przyjęła obywatelstwo polskie i Dorota do dnia dzisiejszego mieszka w Gdańsku. Naukę rozpoczęła w 1 klasie i pamięta, że kilka razy była ukarana przez nauczycielkę staniem w kącie, za niedostateczną znajomość języka polskiego. Jej babcia nie znała języka niemieckiego i były trudności z porozumiewaniem się z nią domu. Ojciec Doroty po wojnie nie wrócił do Polski. Dorota poznała swojego ojca w Niemczech dopiero po 40 latach.  

	4 Pomimo powrotu do naszego przedwojennego mieszkania, pierwsze miesiące w Gdańsku były bardzo trudne. Brak było wody, światła, kanalizacji, większość szyb w mieszkaniu była potłuczona. Ojciec w dyrekcji kolejowej demontował obrazy z szyb, które nam służyły do szklenia naszych okien. Musieliśmy oczyszczać okna z stwardniałego kitu 
i później ojciec diamentem przycinał odpowiednio szyby. Oczywiście szyba w  każdym oknie było z kilku kawałków. Korzystaliśmy z lamp naftowych. Wodę dla celów gospodarczych braliśmy ze strumyka Strzyża przy ul. Grunwaldzkiej. Wodę do picia  braliśmy z pompy w ogródku Jordanowskim w pobliżu dworca kolejowego. Wodę  przywoziliśmy w kotłach do prania na małym czterokołowym wózku z dyszlem. Kiedyś pojechaliśmy po wodę z moim ojcem. Ojciec jako pracownik SOK (służba ochrony kolei) miał pozwolenie na posiadanie karabinu przez całą dobę. Przy pompie ustawiona była długa kolejka. Ojciec zarządził - Polacy stoją na początku, Niemcy dopiero za Polakami. Dodatkowo kazał dwóm Niemcom pompować wodę dla Polaków.  Nie było żadnych sprzeciwów. 
    
	Z wyżywieniem było różnie. Czasami jeździliśmy na obiad do stołówki w dyrekcji kolejowej w Gdańsku, gdzie również ojciec dostawał razowy chleb. Cukier szukaliśmy w spalonej  fabryce czekolady przy ul. Grunwaldzkiej. Najczęściej był to jakiś syrop pomieszany z spalonym na węgiel cukrem. Osoby pracujące otrzymywały jakąś żywność z paczek UNRA. Co pewien czas ojciec jechał do Lublina i przywoził produkty żywnościowe, które częściowo służyły do handlu wymiennego w Gdańsku. Co roku ojciec sprowadzał cały wagon ziemniaków, które później sprzedawał prosto z wagonu  Dzięki temu dla nas mieliśmy darmowe ziemniaki.

	5 Bezpośrednio po wojnie wszyscy byliśmy biedni lub bardzo biedni. Tym którym się lepiej powodziło (prywatna inicjatywa) swego bogactwa nie pokazywali, bo bali się dodatkowych podatków wyrównawczych. W domu na naszą czwórkę (ojciec i nasza trójka) mieliśmy tylko jedną parę zapasowych butów. Był ułożony harmonogram oddawania butów do naprawy do szewca. Ta osoba dostawała tą jedyną rezerwową parę butów. Do liceum chodziłem w starym kolejarskim płaszczu długim do kostek. Ojciec nas nie bił, ale mieliśmy założone zeszyty karne, w których musieliśmy powtarzać na całej stronie podane przez ojca hasło. Pod datą 04.03.1947 znajduje się hasło, które musiałem wielokrotnie powtórzyć: Nie wolno mi samemu smarować chleba grubiej.  Pod datą 05.03.1947 jest hasło: Inne dzieci jedzą chleb suchy, a ja zawsze posmarowany. W szkole często zamiast normalnych zeszytów, mieliśmy jakieś niemieckie zeszyty częściowo już zadrukowane. Mój zeszyt karny był pisany w Praktikantenbuch (zeszyt praktykanta). Z  powodów finansowych mój starszy brat po szkole powszechnej poszedł do 3 letniej metalowej szkoły zasadniczej, żeby jak najszybciej zdobyć zawód i zacząć pracować. Ja po szkole powszechnej ukończyłem 2 lata gimnazjum i następnie 3 letnie liceum. Na moje wyższe ranne studia nie było ojca stać. Dopiero trzeci brat mógł po ukończeniu 4 letniego technikum dalej studiować na PG na rannych studiach i uzyskać stopień mgr.
   
	6 W pierwszych dniach po wyzwoleniu, ulica Grunwaldzka była w 90 % spalona przez żołnierzy radzieckich. Nasz budynek został uratowany przez panią Laskowską, która mieszkała z rodziną w suterynie budynku nr 128 c -d. Poinformowała żołnierzy radzieckich, że tym budynku mieszkają tylko Polacy i poprosiła o jego niepodpalanie. Sąsiednie budynki zostały spalone. W roku 1948, pani Laskowska otrzymała nakaz opuszczenia budynku, bo nikt z rodziny nie pracował na PKP. Ojciec w jej  imieniu  poinformował PKP o uratowaniu budynku przez panią Laskowską. Bardzo szybko przyszła z Warszawy krótka odpowiedź - nie eksmitować pani Laskowskiej.  Rodzina pani Laskowskiej mieszkała w tym budynku aż do jej śmierci w roku 1967.   
	Obecnie dawna szerokość ulicy Grunwaldzkiej zachowała się tylko na krótkim odcinku pomiędzy ul. Jesionową i Dekerta. W tym miejscu ulica jest jednokierunkowa, przed wojną była dwukierunkowa i na dodatek w środku był dwa tory tramwajowe.    	
	Gabriela Danielewicz  w książce "W kręgu Polonii Gdańskiej" w rozdziale - "Ritterhof, czyli moja kolebka", opisuje przedwojennych mieszkańców budynków przy ul. Grunwaldzkiej 128. 

	7 Po wyzwoleniu problemy komunikacyjne były bardzo duże. Ojciec dojeżdżał do pracy do Gdańska koleją, wracał często na piechotę lub korzystał z uprzejmości wozaków jadących w kierunku Wrzeszcza. My dużo jeździliśmy na rowerach. Pierwsze tramwaje w kierunku Oliwy dojeżdżały tylko do zawalonego mostu kolejowego przy ul. Abrahama Stosunkowo najwcześniej uruchomiono tramwaje odjeżdżające z ulicy Waryńskiego w kierunku Brzeźna. Do Gdyni można było również dojechać komunikacją samochodową, gdzie jeździły samochody ciężarowe z demobilu amerykańskiego. Samochody miały  tylko plandekę i jakieś podłużne ławki, wchodziło się z tyłu po drabince. 
	Samochody osobowe mogły się poruszać tylko po terenie województwa. Z tego powodu bardzo popularne były motocykle z bocznym koszem, którymi można było jeździć po Polsce bez  ograniczeń. 
	Należy podziwiać dużą wyobraźnie władz miasta, która w tych trudnych powojennych warunkach, potrafiła zabezpieczyć odpowiednimi planami poszerzenie ulicy Grunwaldzkiej oraz budowę  niezależnej linii kolejowej pomiędzy Gdańskiem i Gdynią. 
 
	8 Warunki mieszkaniowe były po wojnie bardzo trudne. Najczęściej w jednorodzinnym mieszkaniu mieszkało kilka rodzin, każda nawet 4 osobowa miała najczęściej tylko jeden pokój oraz dodatkowo korzystała z wspólnej kuchni i łazienki. My tego nie odczuliśmy, bo wróciliśmy do swojego mieszkania w budynku, który już przed wojną należał do PKP. W celu zahamowania nadmiernej ilości mieszkańców, wprowadzono duże utrudnienia przy meldowaniu. Dopiero na fali protestów w roku 1956 ten zakaz cofnięto. 
	
	9 Przy szkole podstawowej był bardzo dobrze zorganizowana 21 Gdańska Drużyna Harcerska, prowadził ją harcmistrz Polak, który po latach został konserwatorem zabytków.  W roku 1947 mieliśmy miesięczny obóz w Krynicy Morskiej, mieszkaliśmy w namiotach, obowiązywał zakaz palenia papierosów i picia alkoholu. Zdobywaliśmy sprawności harcerskie. Po roku 1948 większość dawnych harcerzy przeniosła się do YMCY, która mieściła się przy ul. Uphagena w Wrzeszczu, gdzie dla młodzieży przeznaczony był osobny domek (jeszcze istniejący) oraz boiska sportowe. Mieliśmy tam bardzo bogaty zestaw różnych gier i nauczyłem się grać w pingponga. 
	Bardzo popularne było zbieranie znaczków. Z tego powodu lubiliśmy szperać w ruinach domów  na ul. Grunwaldzkiej, gdzie w piwnicach zwłaszcza dawnych banków była kopalnia starych kopert ze znaczkami. Czasami jeździliśmy do  ruin kościoła Mariackiego na Głównym Mieście, gdzie wokół budynku było dużo poniszczonych witraży okiennych. Z tych witraży wydłubywaliśmy ołów, z którego wytapialiśmy w domu w specjalnych foremkach żołnierze. 
	Nasze pokolenie było dobrze wyszkolone w obsługiwaniu różnego rodzaju broni palnej. Niestety, często kończyło się to tragicznie. Mój 14 letni kuzyn był specjalistą w tym zakresie. W dniu 19.08.1946 odwiedzili go rówieśnicy. Chciał im na polu przy ul. Sobieskiego w Wrzeszczu zademonstrować specjalny wybuch niewypałów. Rozpalił ognisko, kazał gościom schować się w odpowiedniej odległości, wrzucił jakiś niewypał do ogniska i sam się też schował. Po dłuższej chwili wybuch nie wystąpił. Gościom kazał nadal pozostawać w ukryciu i sam podszedł do ogniska. W tym momencie nastąpił wybuch, kawałki jego ciała były zbierane w promieniu kilkudziesięciu metrów. 

	10 Po powrocie do Gdańska moi koledzy na podwórku rozmawiali po niemiecku, kolejne gosposie (nie mieliśmy mamy) mówiły po niemiecku. Musiałem sobie przypomnieć język niemiecki. Po kilku miesiącach koledzy jak również gosposie nauczyły się języka polskie, a ja zapomniałem języka niemieckiego. Dopiero na Światowym Festiwalu Młodzieży w Warszawie w roku 1955, każdego dnia stopniowo odkrywałem powtórnie ten język.  Uczestnicy Festiwalu mogli bezpłatnie podróżować po Polsce. Wracając do Gdańska, w pociągu poznałem kilku Belgów. Żoną jednego z nich została po kilku latach Polka, którą poznał na Festiwalu. Utrzymuję nadal z nimi kontakt.  
	
	11 W każdą niedzielę do roku 1948, wojsko z koszar przy ul. Słowackiego maszerowało czwórkami do kościoła garnizonowego na ul. Matejki w Wrzeszczu. Pierwszą Komunię przyjąłem w kościele przy ul. Mireckiego 16.06.1946. Na pewno w tym czasie mieliśmy w szkole naukę religii prowadzoną przez siostrę zakonną.  W okresie silnej propagandy teorii Darwina o pochodzeniu człowieka, siostra logicznie nam tłumaczyła, że ta teoria nie musi być sprzeczna z religią katolicką, bo Pan Bóg mógł na pewnym etapie rozwoju naszego przodka tchnąć w niego ducha. 
	
	12 W liceum przy ul. Pniewskiego w Wrzeszczu rozpocząłem naukę w roku 1948. Po skończeniu 9 klasy zdawałem egzamin do  Gdańskich Technicznych Zakładów Naukowych mieszczących się obok budynku WRN w dawnym polskim gimnazjum. W słynnym GTZN były cztery 3 letnie licea: budowlane, drogowe, elektryczne i mechaniczne W GTZN wykładała znakomita kadra, niektórzy wykładowcy mieli do pomocy swoich asystentów.  Bardzo polityczny przedmiot jakim była Nauka o Polsce i Święcie Współczesnym, wykładał prof. Zajdler. Miał zakaz wykładania na wyższych uczelniach. Słuchaliśmy jego wykładów z zapartym tchem. W szkole mieliśmy swoje czapki.  W GTZN starsi koledzy, buntując się przeciwko takim zwyczajom, przychodzili do szkoły w kapeluszach. 
	Jadąc na egzamin wstępny 26.06.1950, dowiedziałem się, że wybuchła wojna koreańska, która po kilku miesiącach zamieniła się w wojnę pomiędzy USA i Chinami. W tym czasie wielu Polaków liczyło na wybuch III wojny światowej i wiązało z tym nadzieje na zmiany polityczne w Polsce. . 

	13 W GTZN musiałem odbyć dwie miesięczne praktyki na budowie. W roku 1951 praktykę fizyczną odbywałem na budowie akademików PG przy ul. Studzienki. Między innymi pracowałem w słynnej wówczas w Polsce  trójce murarskiej. Rok później odbywałem praktykę techniczną na budowie hoteli robotniczych przy ul. Kartuskiej. Dodatkowo uczniowie byli sporadycznie zatrudniani w czynie społecznym przy odgruzowywaniu Gdańska, przy pracach w rolnictwie, względnie nawet w porcie. Raz w roku 1951 byłem zatrudniony na statku przy załadunku węgla. Pracowałem w ładowni, miałem do dyspozycji blachę trymerską oraz łopatę.  Moim zadaniem było  przerzucanie węgla do narożników. Co pewien czas luk w stropie był całkowicie zasypywany. 
	Dobrowolnie, w czasach uczniowskich w celach zarobkowych, często w niedzielę zgłaszaliśmy się ochotniczo na rampę kolejową przy ul. Toruńskiej, do rozładunków materiałów budowlanych z wagonów i później na budowach rozładunku samochodów. Miałem wówczas 16 - 17 lat.  

	14 W roku 1951 liceum budowlane i drogowe zostało przeniesione na ul. Siennicką w Gdańsku i nazwane technikum budowlane. Szkoła nie posiada; sali gimnastycznej, a boisko było żużlowym klepiskiem. Pomimo tego mieliśmy dużo dobrowolnych zajęć dodatkowych. Dzięki dyrektorowi Wróblewskiemu i dwom wybitnym pedagogom uczniowie podzielili się upodobaniami. Pan Strobel stworzył świetny kilkudziesięciu osobowy chór, który zdobywał liczne laury.  Pan Wallerand stworzył atmosferę rywalizacji sportowej. Wychował wielu wybitnych szczypiornistów, również w śród uczni naszej szkoły. Inni trenowali koszykówkę i lekkoatletykę. Nasza klasa zdobyła w roku 1953   wicemistrzostwo Polski szkół zawodowych w szachach. Ja pływałem w Gedanii, lecz sukcesów nie odnosiłem. Jako kibic chodziłem regularnie na mecze Lechii oraz na miecze bokserskie. 

 	15 W województwie gdańskim bardzo aktywnie działał Polski Związek Zachodni,  który nie był organizacją polityczną. W PZZ bardzo aktywnie i udzielał się mój ojciec. PZZ zorganizował  20.10. 1946 Zjazd Autochtonów woj. gdańskiego . Była to bardzo prężna organizacja, która udzielała się na wielu płaszczyznach. Między innymi bardzo aktywnie udzielała się w repolonizacji ludności miejscowej organizując liczne kursy nauki języka polskiego oraz działając aktywnie w celu zjednoczenia ludności miejscowej z ludnością napływową.  

	16 Mój ojciec urodzony w Berlinie zawsze aktywnie działał w różnych organizacjach społecznych lecz nigdy nie należał do żadnej organizacji politycznej. Pomimo tego nam zalecał należenie do ZMP. W moim liceum w każdej klasie było koło ZMP, lecz najważniejszą osobą w mojej klasie był starosta. Dziwna sytuacja powstała w szkole w roku 1952. W jednej klasie przewodniczący ZMP rozwiązał koło, bo przekonał wszystkich, że to co się dzieje w Polsce odbiega od marksizmu - leninizmu. Z komitetu dzielnicowego przyjeżdżali różni instruktorzy, żeby przekonać klasę  o cofnięciu rozwiązania koła. Niestety, jej dawny przewodniczący był tak obkuty z marksizmu, że instruktorzy nie potrafili przekonać do unieważnienia rozwiązania koła.. Nie było dalszych żadnych konsekwencji. Ja na maturze jako jedyny zdałem ustny egzamin z nauki o Polsce i Świecie Współczesnym z wynikiem 5+, lecz ze względu na złą postawę polityczna ocenę końcową obniżono na 4,0.  

	17 W roku 1968 zamieszkałem w starej Oliwie w domku dwurodzinnym. Na początku lat 70-tych odwiedził nas Niemiec dawny właściciel Peter Frank. Byłem wtedy poza Gdańskiem. Po powrocie napisałem do niego list w którym napisałem:
	- W gdańskiej książce adresowej z roku 1942 właścicielem budynku jest Ludwik Fretwurst, kupiec, zamieszkały w Szczecinie, natomiast zamieszkuje w tym domu Hans Lenczat, makler okrętowy. 	
	- W roku 1970 kupiłem 1/2 domu od miasta, podłączyłem do elektrociepłowni i wykonałem jego remont. 

	Uzyskałem odpowiedź:
	- Właściciel domu Ludwik Fretwurst jest jego ojcem. On był aktorem w teatrze gdańskim i nazwisko Frank jest jego pseudonimem, którego nadal używa. 
	- Za pozostawiony w Gdańsku dom on uzyskał w Niemczech odszkodowanie i za te pieniądze wybudował sobie domek pod Hamburgiem. 
	- Prosi o umożliwienie powtórnego spotkania w Gdańsku. 

	W następnym roku nas odwiedził. Był zachwycony, bo żona przygotowała kolację przy świecach w pokoju, który jest  umeblowany gdańskimi meblami  Chciał koniecznie się czymś zrewanżować. Odmawialiśmy, ale ostatecznie poprosiliśmy, żeby nasz syn mógł pojechać do Hamburga i tam mógł pracować w jakiejś prywatnej stadninie. Niemiec obietnicy dotrzymał, przez kilka lat syn latem wyjeżdżał do jakiejś rodziny, gdzie opiekował się końmi i był traktowany jak członek rodziny.. 

	18 Na naszej rodzinnej  stronie internetowej kledzik.eu  w galerii zdjęć - otwierając zdjęcie Witold Kledzik 1.7.7.2  i dodatkowo również zdjęcie Rodzina Witolda Kledzika można zobaczyć kilka zdjęć i dokumentów związanych z w/w wspomnieniem.