Załącznik 4 do OPZ

Przykłady opisów historycznych dla wybranych obiektów

Kunszt Wodny
W miejscu dzisiejszego Forum Gdańsk, od końca XVI w. stał budynek Kunsztu Wodnego tzw. Wasserkunst. Była to stacja pomp, wybudowana na Kanale Raduni w 1536 roku i później kilkakrotnie przebudowywana. Wykorzystując energię Kanału Raduni, tłoczono wodę do wysokiego na 8-10 metrów zbiornika – początkowo drewnianego, później murowanego – a stamtąd rozprowadzano ją pod ciśnieniem drewnianymi rurami do studni rozmieszczonych na terenie całego miasta. Budynek stanowił własność miejską i był utrzymywany przez władze Gdańska. Funkcjonował on do połowy XIX wieku i około 1920 roku większość jego pozostałości rozebrano.

Brama Wyżynna
Została wybudowana w drugiej połowie XVI wieku w ciągu nowożytnych obwałowań miasta. Prawdopodobnie jej twórcami byli: Hans Kramer i Wilhelm van den Block. Stanowiła główny wjazd do Gdańska od strony zachodniej. Na jej fasadzie umieszczono trzy herby: Prus Królewskich, Rzeczypospolitej i Gdańska. Przetrwała II wojnę światową, odnosząc niewielkie zniszczenia. Dzisiaj stanowi początek Drogi Królewskiej oraz siedzibę Pomorskiego Centrum Informacji Turystycznej.

Budynek oddziału okręgowego Narodowego Banku Polskiego
Zbudowany w końcu XIX w. jako oddział Banku Rzeszy, który działał w tym miejscu od 1906 roku. Autorem projektu budynku był Max Hasak. Na jego zachodniej fasadzie umieszczono wizerunki gdańszczan: astronoma Jana Heweliusza, artysty Daniela Chodowieckiego i burmistrza Leopolda von Wintera. Po I wojnie światowej stanowił siedzibę Banku Gdańskiego II Wolnego Miasta Gdańska, a w czasie II wojny światowej - Banku Rzeszy. Po 1945 roku umieszczono w nim oddział okręgowy Narodowego Banku Polskiego. 

Zespół Przedbramia ul. Długiej
Jego początki sięgają XIV wieku. W okresie średniowiecza pełnił rolę obronną, będąc jednocześnie jednym z najważniejszych wjazdów do Gdańska. Po wybudowaniu w drugiej połowie XVI w. Bramy Wyżynnej, utracił rolę przejazdową. Został wtedy przeznaczony na cele więzienne i salę sądową, które pełnił do połowy XIX wieku. Obecny zespół składa się z: Wieży Więziennej (dawnej Bramy Wysokiej), Szyi z Domem Więziennym oraz Katowni. Mieści się tu Muzeum Bursztynu, które jest jednym z oddziałów Muzeum Historycznego Miasta Gdańska.

Targ Węglowy i Teatr
Od czasów średniowiecza był miejscem handlu węglem oraz jarmarku św. Dominika. Od strony południowej graniczy z Zespołem Przedbramia ul. Długiej, od strony północno-wschodniej z Wielką Zbrojownią. Z kolei po stronie północnej, na przełomie XVIII i XIX wieku zbudowano, wdłg projektu Carla Samuela Helda, Teatr Miejski, który spłonął w 1945 r. wskutek działań wojennych. W roku 1967 w jego miejscu otwarto Teatr Wybrzeże, który funkcjonuje do dziś. Współcześnie Targ Węglowy służy jako parking, a także jest miejscem, gdzie odbywają się liczne, miejskie imprezy.

Dwór Bractwa św. Jerzego
Wybudowany w drugiej połowie XV w. według planów Hansa Glottaua. Pierwotnie przeznaczony był na potrzeby bractwa strzeleckiego świętego Jerzego. Odbywały się w nim zebrania bractwa, uroczystości i przedstawienia. W 1566 roku szczyt Dworu zwieńczono figurą świętego Jerzego. Pod koniec XIX wieku budynek stał się własnością państwa pruskiego i urządzono w nim: wartownię, sąd polowy, a także część Królewskiej Szkoły Sztuk Pięknych. W czasie II wojny światowej został zniszczony i później odbudowany. Obecnie siedziba Oddziału Wybrzeże Stowarzyszenia Architektów Polskich.

Brama Złota
Znajduje się u wylotu ulicy Długiej, stąd jej inna nazwa: Brama Długouliczna. Powstała na początku XVII wieku na miejscu gotyckiej Bramy. Zbudowana według projektu Abrahama van den Blocka. Posiada bogaty wystrój, a w swojej formie naśladuje trójprzęsłowy rzymski łuk triumfalny. U góry ozdobiona jest rzeźbami-personifikacjami: Przezorności, Pobożności, Sprawiedliwości, Zgody, Pokoju, Wolności, Bogactwa oraz Sławy. W środku Bramy znajduje się duża sala. W XIX wieku była siedzibą Królewskiej Szkoły Sztuk Pięknych. W czasie II wojny światowej uszkodzona, później odrestaurowana, m.in. wykonano wtedy kopie górnych rzeźb.

Ulica Długa
To jedna z głównych ulic Gdańska, biegnie od Bramy Złotej do Długiego Targu. Najwcześniejsza zabudowa przy niej pochodzi z X wieku. W średniowieczu i nowożytności mieszkali przy niej najbardziej zamożni mieszczanie, m.in. z rodzin Ferberów oraz Uphagenów. W XIX wieku zaczęła tracić mieszkalny charakter na rzecz funkcji usługowych. Podczas II wojny światowej większość kamienic przy ulicy Długiej została zniszczona. W okresie późniejszym zostały one odbudowane. Obecnie wraz z Długim Targiem i Długimi Ogrodami nazywana jest Drogą Królewską.

Dom Uphagena
Dom Uphagena położony przy ul. Długiej 12 w Gdańsku jest jedyną w Polsce i jedną z nielicznych w Europie odtworzoną wraz ze swym wystrojem kamienicą mieszczańską. Jak wskazuje nazwa, kamienica należała do Johanna Uphagena, który nabył ją w 1775 roku. Po jego śmierci w 1802 roku, budynek stał się własnością Związku Rodzinnego Uphagenów. Jego zarządca mógł użytkować kamienicę, ale nie mógł zmieniać jej wyglądu i wewnętrznego wystroju, dzięki czemu jej wnętrza zostały niezmienione przez wiele lat. W 1911 r. budynek zaadaptowana na Muzeum Wnętrz Mieszczańskich, które po odbudowaniu po II wojnie (kiedy został znacznie zniszczony) działa do dziś jako oddział Muzeum Historycznego Miasta Gdańska.

Fontanna Neptuna
Jedne z głównych symboli Gdańska, znajduje się na Długim Targu, obok Dworu Artusa. Pomysł budowy fontanny wysunął w 1605 roku gdański burmistrz Bartholomäus Schachmann. Najpierw powstały jej kamienne elementy, wykonane przez Abrahama van den Blocka, natomiast brązowa figura Neptuna, rzymskiego boga mórz, zaprojektowana prawdopodobnie przez flamandzkiego artystę Petera Hausena, została odlana w roku 1615. Gotowe elementy długo czekały na montaż, gdyż fontanna została uruchomiona dopiero w 1634 roku. Swój obecny kształt zawdzięcza przebudowie dokonanej w XVIII wieku, kiedy to wymieniono zniszczone elementy rzeźbiarskie, a na ozdobnej kracie umieszczono złocone herby Polski i Gdańska.